Nếu bạn có dịp đến các tỉnh ở vùng núi cao Tây Bắc như Điện Biên, Hòa Bình, Sơn La,… trong bữa cơm đãi khách của chủ nhà, bạn sẽ bị hấp dẫn bởi những món gác bếp: lạp sườn gác bếp, thịt gác bếp,… ngon đến mức luôn làm nao lòng người miền xuôi mỗi khi thưởng thức.
Sự ra đời của “lạp sườn gác bếp”
Lạp sườn gác bếp hay còn gọi là lạp sườn hun khói. Xuất phát từ việc bảo quản tự nhiên bằng cách treo lên gác bếp, cho thịt ai khói để giữ được lâu. Từ đó “lạp sườn gác bếp” đã ra đời.
Ở đây mọi người thường gọi là lạp sườn, không gọi lạp xưởng theo cách gọi của số đông. Đây là món ăn truyền thống của người Thái đen, người Nùng và một số dân tộc khác vùng Tây Bắc.
Nguyên liệu và cách chế biến.
Ở mỗi địa phương, mỗi dân tộc cách làm lạp sườn lại có chút khác biệt nhưng nhìn chung vẫn là lạp sườn làm từ ruột non và thịt lợn.
Lạp sườn gác bếp ngon nhất là lạp sườn làm từ thịt lợn Mán, hay còn gọi là lợn đen, lợn cắp nách vì thịt săn chắc, mỡ giòn và thơm.
Phần thịt chọn làm lạp sườn thường là thịt vai, thịt mông, thái nhỏ trộn cùng mỡ thái hạt lựu, ướp cùng với gia vị đặc trưng vùng Tây Bắc như: hạt dổi, mắc khén, rượu trắng, … vị gia giảm tuỳ khẩu vị của mỗi nhà.
Sau khi ướp, thịt được nhồi vào ruột non đã sơ chế sạch, sau đó treo lên gác bếp. Bên dưới là nồi nước lá rừng được nấu bằng gỗ củi trên những triền đồi.
Hoặc hun khói bã mía, nhà ai cầu kỳ thì hun khói gỗ Quế, thảo mộc… Quá trình này tạo nên một mùi thơm nồng nàn khó lòng quên được như chính nghĩa tình của người bản địa vậy.
Sau khi hun lạp sườn đã gần như chín hẳn, cắt ra thớ thịt săn chắc, có màu hồng rất bắt mắt xen lẫn những hạt mỡ trắng phau. Lạp sườn chuẩn vị sẽ rất đậm đà, ngậy và có vị chua nhẹ, mùi thơm ngào ngạt.
Thưởng thức lạp sườn gác bếp
Lạp sườn gác bếp chỉ cần nướng hoặc rán lên, thái lát, chấm cùng chẩm chéo.
Hoặc bạn pha tương ớt+ hạt dổi, mắc khén giã dập cũng đủ thoả mãn cả thị giác, vị giác và khứu giác bởi mùi thơm của nó rất đặc biệt không lẫn với bất kỳ loại lạp sườn nào.
Người dân Tây Bắc thường rán, rim mặn ngọt, xào với rau cải ngồng hay ngồng tỏi ăn với cơm.
Những ngày mùa đông lạnh, nhất là những hôm mưa gió, ăn cơm nóng gạo Séng Cù dẻo mềm cùng lạp sườn hun khói rim thơm lừng thì siêu tốn cơm.
Cuối cùng
Mùa lễ hội đến rồi, bạn và gia đình có thể bổ sung “lạp sườn gác bếp” trong menu ăn uống khi có dịp gặp gỡ. Món này ngon nhất khi chấm cùng chẩm chéo, đảm bảo ăn một lần là nhớ mãi luôn.
Không chỉ là đặc sản lạ miệng chiêu đãi người khách phương xa, món ăn còn trở thành quà biếu ý nghĩa tặng người thân, bạn bè dịp lễ tết.
