Cốm Tú Lệ là một đặc sản nổi tiếng của Tây Bắc với hương vị thơm ngon, dẻo bùi đặc trưng.
Giới thiệu về cốm Tú Lệ
Tú Lệ là một thung lũng nhỏ nằm dưới chân đèo Khau Phạ, thuộc huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái.
Khí hậu mát mẻ, đất đai phì nhiêu và nguồn nước tinh khiết từ các dòng suối đã tạo điều kiện thuận lợi cho cây lúa nếp nương phát triển, làm nên hạt cốm Tú Lệ thơm ngon.
Cốm Tú Lệ được làm từ loại lúa nếp tan, một giống lúa nếp đặc biệt của vùng này. Lúa nếp tan có hạt to, tròn; khi làm thành cốm sẽ có màu xanh ngắt, rất mềm dẻo và thơm ngát.
Thời điểm làm cốm
Đồng bào người Thái nơi đây bắt đầu thu hoạch lúa vào khoảng tháng 9 đến tháng 10 dương lịch, khi hạt lúa còn xanh mướt và thơm nhất.
Đây là thời điểm lý tưởng để làm cốm, khi hạt lúa còn chứa đầy dưỡng chất và mùi thơm tự nhiên của lúa non.
Quy trình làm cốm Tú Lệ
Đồng bào người Thái ở Tú Lệ làm cốm theo phương pháp truyền thống, hoàn toàn thủ công. Do vậy, đòi hỏi sự khéo léo và công phu ở người làm cốm.
- Sau khi gặt lúa, hạt lúa non sẽ được tách ra và rửa sạch, sau đó đem rang trên chảo gang ở nhiệt độ vừa phải.
Việc rang lúa đòi hỏi người làm phải đều tay và kiên nhẫn để đảm bảo hạt lúa chín đều mà không bị cháy. - Sau khi rang xong, lúa sẽ được giã thủ công bằng cối đá, tách lớp vỏ trấu, tạo thành những hạt cốm xanh mướt, thơm lừng.
- Cuối cùng, cốm được sàng lọc cẩn thận và đóng gói. Sàng lọc để loại bỏ các hạt vỡ, chỉ giữ lại những hạt cốm nguyên vẹn, mềm dẻo.
Để có được mẻ cốm ngon, lúa gặt về phải chế biến trong ngày. Các công đoạn 100% làm thủ công. Một ngày, gia đình 2-3 người sẽ làm được khoảng 20kg cốm.
Cách thưởng thức cốm Tú Lệ
Cốm Tú Lệ có thể ăn trực tiếp hoặc dùng để chế biến thành nhiều món ngon như chả cốm, xôi cốm, chè cốm.
Hương vị thanh nhã, ngọt ngào và dẻo bùi của cốm kết hợp với các nguyên liệu khác tạo nên những món ăn truyền thống đậm đà bản sắc Việt.
Đối với cốm bảo quản đông lạnh, trước khi dùng nên rã đông bằng nước lạnh hoặc là vi sóng, lò nướng.
Bảo quản cốm
Cốm Tú Lệ có 2 loại. Cốm khô và cốm tươi.
- Bảo quản cốm tươi: Cốm tươi nếu để nhiệt độ thường có thể sử dụng trong 1-2 ngày. Sau đó sẽ thiu – hỏng.
Nếu muốn bảo quản lâu hơn, cho cốm vào túi nilon buộc kín hoặc hút chân không sau đó cất ngăn đá tủ lạnh hoặc tủ đông. - Bảo quản cốm khô: Cốm khô là loại cốm được làm từ cốm tươi. Qua quá trình sấy khô cốm tươi không còn chứa nước bên trong gọi là cốm khô.
Cốm khô cần được để ở nơi khô ráo, thoáng mát, không trực tiếp tiếp xúc với nắng. Nếu muốn để lâu hơn đóng gói kín cất ngăn đông tủ lạnh hoặc tủ đông như bảo quản cốm tươi.
Cốm Tú Lệ không chỉ là một món ăn ngon. Cốm còn mang trong mình nét văn hóa đặc sắc của người Thái. Những người đã gìn giữ và phát triển nghề làm cốm qua nhiều thế hệ.
Với những giá trị ẩm thực và văn hóa độc đáo, cốm Tú Lệ đã trở thành niềm tự hào của vùng đất Tây Bắc và là món quà quý giá từ thiên nhiên và con người nơi đây.
