Anh Chị và các bạn đã từng đi du lịch vùng cao như Lào Cai, Cao Bằng, Tuyên Quang,… có bao giờ để ý thấy một ô bếp củi giữa nhà sàn người Tày không? Có khi nhìn qua thấy lạ, có khi chỉ thoáng tò mò rồi lại quên mất.
Huyền sinh ra và lớn lên trong một ngôi nhà sàn của người Tày. Trong nhà ấy, có một thứ lúc nào cũng ở giữa, không bao giờ thay đổi – đó là bếp củi.
Bếp củi giữa nhà sàn người Tày – vị trí không thay đổi
Nhà sàn của đồng bào người Tày thường có một ô bếp củi đặt giữa nhà. Không phải vì tiện hay vì đẹp mà vì từ xưa đến nay, bếp là chỗ quan trọng trong nhà sàn người Tày. Dù là nhà chính hay nhà bếp riêng, thì cái bếp ấy vẫn luôn nằm ở vị trí trung tâm.
Bếp ở nhà chính mùa hè ít sử dụng. Trời nóng, mọi người thường nấu nướng ở nhà bếp riêng cho thoáng. Nhưng đến mùa đông thì bếp củi giữa nhà sàn như được “đánh thức”. Chỉ cần trời trở lạnh là bếp lại đỏ lửa, khói lam bay lên, cả gian nhà ấm dần.
Mọi sinh hoạt của gia đình đều xoay quanh bếp củi giữa nhà sàn
Mọi sinh hoạt của gia đình đều xoay quanh bếp củi. Nấu cơm cho cả nhà, đun nước uống, nấu cám cho lợn, luộc măng, đồ xôi… tất cả đều làm ở bếp củi trong nhà sàn.
Sáng dậy, việc đầu tiên là nhóm bếp. Tối đến, việc cuối cùng cũng là tắt bếp. Một ngày của người Tày bắt đầu và kết thúc bên bếp củi như thế.
Bếp củi không chỉ để nấu ăn. Với Huyền, bếp là chỗ cả nhà tự nhiên ngồi lại gần nhau. Người già kéo ghế ngồi sát bếp cho ấm, trẻ con thì loanh quanh chờ củ khoai, chiếc bánh vùi trong tro nóng. Huyền thích nhất là những lúc ngồi sát bếp, hong đôi tay lạnh, nghe tiếng củi cháy lách tách, nghe người lớn vừa thêm củi vừa nói chuyện rôm rả. Chỉ cần có bếp lửa như thế thôi, là thấy nhà đã đủ ấm.
Bếp củi và ký ức mùa đông vùng cao
Huyền vẫn nhớ, cứ mỗi lần lên nhà là bà lại bảo:
“Huyền ơi, nhóm bếp.”
Chỉ một câu nói vậy thôi mà với Huyền đó là dấu hiệu của mùa đông, của những buổi cả nhà quây quần bên bếp củi. Không vội vàng, không ồn ào, chỉ cần có lửa là thấy yên.
Những ngày mùa đông, bếp củi giữa nhà càng quý. Ngoài trời lạnh lắm, gió thổi hun hút qua vách gỗ. Nhưng chỉ cần nhóm bếp lên là cả gian nhà ấm hẳn. Cả nhà quây quần bên bếp lửa, không cần làm gì nhiều, chỉ ngồi đó thôi cũng thấy đủ.
Bếp củi giữa nhà sàn – nét văn hóa giản dị của người Tày
Bếp củi giữa nhà sàn người Tày rất giản dị. Không cầu kỳ, không sạch sẽ tinh tươm như bếp ở thành phố. Chỉ là cái kiềng 3 chân kê trên nền đất, ít củi khô, chút tro xám. Nhưng chính cái bếp ấy đã nuôi lớn bao thế hệ, giữ cho gia đình lúc nào cũng có hơi ấm và tiếng người.
Giờ đây, nhiều thứ đã đổi thay. Nhà cửa khang trang hơn, bếp gas, bếp điện xuất hiện nhiều hơn. Nhưng với Huyền, hình ảnh bếp củi giữa nhà sàn vẫn luôn là một ký ức rất sâu. Đó không chỉ là nơi nấu ăn, mà là nơi giữ lại cảm giác sum vầy, gắn bó – thứ mà đi xa rồi, người ta mới thấy nhớ.
Huyền kể chuyện này không phải để hoài niệm quá khứ, mà chỉ muốn chia sẻ với Anh Chị và các bạn một góc rất nhỏ trong nếp sống của người Tày. Một cái bếp củi giữa nhà tuy nhỏ thôi nhưng đủ ấm cho cả một gia đình.
Nếu anh chị và các bạn cũng từng có một góc bếp, một ký ức ấm áp như vậy, hãy kể cho Huyền nghe ở phần bình luận nhé!
